Göz Tembelliği
Göz Tembelliği

Göz Tembelliği

Göz Tembelliği (Ambliyopi) Nedir?

Ambliyopi, halk arasında göz tembelliği olarak adlandırılır. Göz donukluğu anlamına gelen ambliyopi, gözde şekilsel bozukluk olmamasına karşın net görememe durumudur. Göz tembelliği sorunu, bazen tek gözde bazen her iki gözde görülebilir. Erken fark edildiği takdirde tedavisi daha çabuk ve kolay olabilir. Tedavi için kritik dönem yaş gurupları vardır. Bebeklik döneminde baz alınan kritik dönem ilk altı aydır. Doğumdan itibaren geçen bu süre zarfında anne – baba, bebeği iyi gözlemlemelidir. Bir diğer kritik dönem yaş grubu ise 7 – 8 yaş aralığıdır. Bu yaş grubunda göz tembelliği, çok daha kolay fark edilebilir. Okulda öğretmenin dikkati, evde ailenin gözetimi sayesinde sorun tespit edilebilir. 

Göz tembelliği tedavi edilmediği takdirde ciddi sorunlara yol açar. Görme oranının giderek düşmesine neden olabileceği gibi iki gözde de zaman içerisinde görülebilir. 

Göz Tembelliğinin Belirtileri Nelerdir?

Göz tembelliği, dikkat edilmediği takdirde hemen fark edilecek bir durum değildir. Bazı belirtiler, bu hastalığın ortaya çıkmasında önemli rol oynar:

  • Yakında bulunan nesnelere bakarken sıkıntı yaşamak, bakmaktan kaçınmak.
  • Sık sık gözleri açıp kapamak, kırpmak.
  • Belirli bir noktaya bakarken başı, az ya da çok başka yöne çevirmek.
  • Herhangi bir yere bakarken bir şeyler ile ilgilenirken bir gözü kapatmak ya da istemsiz şekilde kapatma isteği duymak.
  • Dikkat dağınıklığı, uzun uzun bir noktaya bakarak dalmak.
  • El ve göz koordinasyonu gerektiren (yemek yerken çatal, ekmek, bardak tutmak, düğme iliklemek, ayakkabı bağcığını bağlamak vb.) durumlarda uyumsuzluk yaşanması.
  • Okulda (çocuklar için) tahtayı görmekte zorlanma sonucu gözleri yorma ve buna bağlı baş ağrısı meydana gelmesi.
  • Gözün bir tanesini istem dışı kapalı tutma, sık sık gözleri ovalama.
  • Kitap okurken göz koordinasyonu sağlayamamaktan kaynaklı parmak ile takip etmek.
  • Oyun esnasında top vb. nesneleri tutamamak.

Göz Tembelliğinin Nedenleri Nelerdir?

Göz tembelliği sorununun meydana gelmesi göz ve beyin bağlantısının uyumsuz olmasından kaynaklanabilir. Göz tembelliğinin nedenlerinden bazılarını şu şekilde sıralamak mümkündür: 

Göz kapağında düşüklük: Çeşitli nedenlerden kaynaklı göz kapağının, gözün renkli kısmına kadar gelmesi durumuna göz kapağı düşüklüğü denir. Gözün renkli kısmının bir miktar kapanması ile görmede kısıtlanma yaşanır. Zaman içerisinde de göz tembelliğine neden olur.

Şaşılık durumu: Gözlerde bulunan göz dışı kasların bir ya da birden fazlasının zayıflaması sonucu şaşılık meydana gelir. Yeni doğmuş bebeklerde bu durum normal karşılansa da birkaç ay geçtikten sonra durum hala değişmiyorsa hekime başvurulur. Şaşılık durumu, göz kasları ile bağlantılı olduğundan dolayı göz tembelliğine neden olur.

Prematüre doğum: Gelişimini tam anlamı ile tamamlamayan bebeklerde, kas zayıflığı olası bir durumdur. Bunun neticesinde göz tembelliği sorunu meydana gelebilir.

Kırma kusurları: Bir gözün diğer göze oranla daha yüksek kırma sorununun olması ya da her iki gözün de yüksek kırma sorununun bulunması göz tembelliğine neden olabilir.

Aile içerisinde göz tembelliği: Aile içerisinde göz tembelliği bulunması durumunun sonucunda göz tembelliği görülebilir. 

Göz numaraları arasındaki fark: Gözlerden bir tanesinin astigmat, miyop ya da hipermetrop değerinin diğerinden yüksek olması gözdeki kasların sinyalleri alması ile doğru orantılıdır. Göz numaralarındaki farklılık da bunun göstergesidir. Görüntü sinyallerini beyne yüksek derecede gönderen göz kasları algılanırken daha az sinyal gönderen göz kasları beyin tarafından algılanmaz. Bu da göz tembelliğine neden olur. 

Katarakt: Katarakt, göz dokusunda bulanıklığa neden olur. Bulanıklık sonucu, göz tembelliği daha hızlı şekilde ilerler. Kısa sürede cerrahi müdahale edilmezse telafisi zor sorunlara neden olur. Katarakt sorunu yaşayanlar göz tembelliği için de testler yaptırmalıdır. 

Göz Tembelliği Nasıl Tedavi Edilir?

Göz tembelliği tedavisi, hekim kontrolünde ve zamana yayılarak gerçekleştirilen bir süreçtir. Erken yaşlarda tedavi edilmeye başlanırsa sonuç, çok daha kısa ve etkili olmaktadır. Göz tembelliğinin birden fazla tedavi yöntemi bulunmaktadır. Bunlardan bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:

Ortoptik Tedavisi: Halk arasında göz egzersizi olarak bilinir. Hastane ortamında gerçekleştirilen bir tür fizik tedavi çalışmasıdır. Göz kaslarının çalıştırılmasına yönelik hareketler yapılır. Sırasıyla gözler kapatılır. Açık olan göz sürekli çalıştığından dolayı kaslar harekete geçer. Ardından diğer göz, aynı şekilde açık bırakılır. 

Snellen Eşeli: Bu uygulamada hastanın görme ve farklı nesneleri algılaması ölçülür. Sneller testinde büyüklü küçüklü yaklaşık on bir tane harf dizini yer alır. Hasta, harfleri hangi boyuta kadar görebiliyor, seçebiliyor tespit edilir. Testin oranı 6/6 şeklindedir. Hastaya 6 metre mesafeden harf gösterilir. Hasta, bu mesafeden harfi seçebiliyorsa göz tembelliği sorunu olmadığı anlaşılır. 

Kapama Tekniği: Göz tembelliği bulunmayan göze bandaj takılır. Ardından zayıf göz açıkta bırakılır. Böylece kaslar zorlanmış olur ve tedavinin süreci böyle devam eder. 

Teller Kartlar Yöntemi: Bu yöntem, bebeklerde uygulanabilen bir yöntemdir. Bebekler bir yere bakmak istedikleri zaman yön değiştirir. İsteğe bağlı bir bakış, odaklanma söz konusudur. Düz bir nesneye bakmayan bebek, renkli ve karışık nesnelere bakma isteği duyar. Teller kartlar yönteminde kartona çizilen şekiller, karışık çizgiler bebeğe gösterilerek görme derinliği ölçülür. Sakin ve uyumlu bebeklerde uygulamanın süresi oldukça kısadır. Yaklaşık yarım saat içerisinde çocuğun görme derinliği ölçülür. 

CAM Tedavisi: Hastane ortamında yapılan ve kapama tekniğini de içerisinde barındıran bir yöntemdir. Birden fazla seans gerektirir. Uygulamada renkler kullanılır. Üzerinde farklı desenlerin yer aldığı siyah ve beyaz renklerden oluşan yuvarlak kart bulundurulur. Labirenti andıran bir düzenekte kart hareket ettirilir. Hastanın eline kalem verilerek labirentin çıkışını bulması ve çizmesi istenir. Böylece göz tembelliği olan gözün odaklanması ve göz kaslarının çalıştırılması sağlanır. 

Kritik yaş (bebeklik ve 7 – 8 yaş) dönemleri dışında, yetişkinler için uygulanan tedavi, nörovizyon yöntemdir. 

E–Testi Yöntemi: Hastaya E harfi gösterilerek test yapılır. Sağa, yana, yukarıya, sola doğru yazılmış E harfi büyüklü küçüklü gösterilir. Hastanın bunları nasıl gördüğü sorulur. Alınan yanıta göre göz tembelliği sorunu olup olmadığı tespit edilebilir. 

Nörovizyon Tedavisi: Nörovizyon tedavisi, kişiye özgü bir uygulamadır. İlk seans hekim kontrolünde gerçekleştirilir. Kişi, bilgisayar aracılığı ile ekrana odaklanır. Görseller algılandıktan sonra klavye yardımı ile istenilen görevler yerine getirilir. Hasta, görsel ile komutu doğru şekilde yönetemez ve yanlışlık yaparsa bilgisayardan uyarı sinyali alır. Hasta, doğru şekilde isteneni yapana kadar seans devam eder. 

Bu seanslar haftada 2–3 gün tekrarlanır. Ortalama süresi 40 – 50 dakika arasında sürer. Yaklaşık iki, üç ay kadar tedavi sürdürülebilir. Hekim, tedavinin başında görme durumunu kaydeder. Aynı şekilde tedavi bitiminde de görme netliği ölçülür. Böylece ne kadar ilerleme kaydedildiği ortaya konmuş olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Göz Tembelliğine Cerrahi Müdahale Yapılır Mı?

Göz tembelliğinde genellikle cerrahi müdahaleye gerek duyulmaz. Ancak bazı durumlarda göz kaslarına müdahale edilmesi gerekebiliyor. Kasların kısaltılması ve gerilmesi gibi işlemler yapılabilir. 

Göz Tembelliği Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Tedavi süresi, hastanın yaşına, göz rahatsızlıklarına, görme derinliğinin oranına bağlı olarak değişkenlik gösterir. Bunların yanı sıra, hangi tedavinin uygulanacağı da süreyi uzatıp kısaltabilir. 

Göz Tembelliği Genetik Mi?

Göz tembelliğinin genetik olup olmadığı konusunda farklı görüşler yer almaktadır. Ailede olsun ya da olmasın çocukluk döneminde göz muayenesi olması erken teşhis açısından oldukça önemlidir. 

Yayınlanma Tarihi: 13 Mayıs 2020
Güncellenme Tarihi: 04 Şubat 2021