Çocuklarda İdrar Kaçırma
Çocuklarda İdrar Kaçırma

Bu içerik Prof. Dr. Halil Tuğtepe tarafından bilimsel makaleler referans alınarak oluşturulmuş ve onaylanmıştır.

Çocuklarda İdrar Kaçırma

Emine Yağcıoğlu

Danışmanımızdan ücretsiz bilgi almak ister misiniz?

İletişime Geç

Çocuklarda İdrar Kaçırma Nedir?

Gündüz idrar kaçırma, çocuk uyanıkken kontrol edemediği idrar kaçaklarıdır. Bu idrar kaçakları damla damla da olabilir, bulunduğu yeri ıslatacak kadar da olabilir. Bu çocuktan çocuğa farklılık gösterir.

5 yaşında ve daha büyük çocukların, gündüz en fazla 7 defa idrara gitmesi normal olarak kabul edilir. 8 ve daha fazla idrara gitme normal değildir.  Sık idrara gitme ve ani sıkışma belirtilerinin olması, kaçırma olmasa dahi alt üriner sistemi belirtisi olarak kabul edilip, idrar kaçırma tedavisi verilir.

Çocuklar Neden İdrar Kaçırır?

Gündüz idrar kaçırma birçok nedene bağlı olarak meydana gelebilmektedir. Bu nedenlerin temelinde ya da sonucunda pelvik taban kaslarının fonksiyon bozukluğu yatmaktadır.

  • Aşırı aktif mesane: Aşırı aktif mesane, dolum aşaması sırasında mesane kaslarının sık kasılmasıdır. Aşırı aktif mesaneli çocuklarda işeme isteği aniden gelir. Genelde ani sıkışmalarda eliyle pipiyi sıkma, ayaklarını çaprazlama, topuğun üzerine oturma gibi davranışlar sergileyebilirler. Yakında tuvalet yoksa da son anda çişlerini kaçırabilirler. Aynı zamanda çok acil işeme ihtiyacı hissedip, çok az işedikleri olur. Sık tuvalete giderler.
  • Disfonksiyonel işeme: Çoğunlukla aşırı aktif mesane ile beraber işeme sırasında istemli sfinkter (anüs çevresi kaslar) kaslarının anormal kasılmasıdır. Çocuk işerken pelvik taban kaslarının kasılması (normalde gevşemesi gerekir) ile kesik kesik işeme gerçekleşir. Bu yüzden mesanede idrar kalması, idrar yolu enfeksiyonu sıklığı, kabızlık ve böbreğe idrar kaçağı bu grupta daha fazla görülmektedir. Aşırı aktif mesaneden daha sıkıntılı ve tehlikelidir. Tedavi edilmediği takdirdemesanenin ciddi fonksiyonel bozukluğuna, böbrek yetmezliğine kadar ilerleyebilir.
  • Az aktif mesane: Bu çocuklarda işeyebilmek için gereken mesane kaslarının kasılmasının yetersiz olmasına bağlıdır. Genellikle karın kaslarını sıkarak ya da mesane üstüne elleriyle bastırarak idrar yapmaya çalışırlar. Mesane kapasiteleri olması gerekenden en az % 150 fazladır. Genelde bu çocuklar günde 3’ten daha az tuvalete giderler. İşeme gerçekleştikten sonra da mesane içinde fazlaca idrar kalır. Bu da idrar yolu enfeksiyonuna yol açabilir.
  • İşemeyi erteleme: Bazı çocuklar oyuna dalarlar, tabletle oynarlar, üşenirler ve tuvalete gitmeyi erteleyebilirler. İşemeyi erteleyen çocuklarda pelvik taban kaslarına daha fazla yük biner ve bu kasların fonksiyonu bozulur. Bu duruma mesanede idrar kalma ve idrar yolu enfeksiyonu gibi problemler eşlik eder.
  • Kabızlık: Dışkı dolu bağırsaklar mesaneyi sıkıştırıp sık sık idrara çıkma hissine neden olabilir.
  • İdrar Yolu Enfeksiyonları
  • Gülerken idrar kaçırma (Giggle inkontinans): Çok özel ve nadir görülen bir durumdur. Çocuk gülerken idrarının tamamına yakınını boşaltır. Genellikle bu çocukların pelvik taban kasları zayıftır.
  • Anatomik anomaliler: Özellikle üreter dedğiğmiz idrar yolunun mesaneye değil de kız çocuklarında vajene veya dış genital bölgeye açılmasıyla sürekli idrar kaçırma şikayeti oluşur. O yüzden gündüz idrar kaçıran kız çocuklarının belli saat aralığı kuru kalabildiğini bilmek çok önemlidir. Eğer sürekli idrar kaçırıyorsa bu hastalık akılda tutulmalıdır.
  • Gelişim geriliği olan veya otizmli çocukların tuvalet eğitimi, yaşıtlarından daha uzun sürebilir. Blog yazılarımızda da bu konuya daha detaylı ulaşabilirsiniz.

Çocuklarda İdrar Kaçırmada Tanı Yöntemleri Nelerdir?

Gündüz ıslatması olan çocuğa ilk önce, ıslatmanın nedenini anlamak için detaylı hikaye alma ve fizik muayene yapılır. Doktor, aileye ve çocuğa idrar kaçırma hakkında ne zaman ve ne sıklıkta olduğu gibi sorular soracaktır. Ailelerin farkında olmadığı ya da atladığı en önemli sorunlardan biri de kabızlıktır. Kabızlıkla idrar kaçırma veya sık idrara gitme ayrılmaz bir ikili gibidir. Çocukta kabızlığın olup olmadığına dikkat edilmesi çok önemlidir.

Fizik muayenenin bir parçası olarak, çocuğun karın, rektum (makat), omurga ve genital bölgesi incelenir.  EMG-üroflowmetre dediğimiz işeme testi yapılır ve işeme kalitesi incelenir. Fizik muayenenin sonuçlarına bağlı olarak, aşağıdaki gibi başka testler de istenebilir:

  • Mesane veya böbrek enfeksiyonundan şüpheleniliyorsa, idrar tahlili, idrar kültürü ve duyarlılık testi.
  • Üriner sistemdeki doğum kusurlarından şüpheleniliyorsa, ultrason, sistoskopi, intravenöz piyelogram veya işeme sistoüretrogramı. (Gündüz ıslatma, üriner sistemin gelişimindeki problemlerle ilişkili olabilir.)
  • Mesanenin sinir sistemi kontrolünün eksikliğinden şüpheleniliyorsa ürodinami çalışması.
  • Bu yapılan bütün tetkikler normal çıkabilir. Bunlarla birlikte aynı zamanda pelvik taban fizyoterapistlerinin pelvik taban kaslarının fonksiyonunu değerlendirmesi gerekmektedir. Pelvik taban kaslarının fonksiyonu yukarıdaki testlerle anlaşılamaz. Bunun için pelvik tabandaki kaslara manuel veya yüzeyel elektrotlarla yapılan EMG değerlendirilmesi gerekmektedir.

Fizik değerlendirme: Enüreziste, genel fizik muayenenin yanında kilo, tansiyon ölçümü ve baş-boyun-karın muayenesi oldukça önemlidir. Detaylı nörolojik muayene, özellikle bel kısmında orta hatta gözüken bir tüylenme, şişlik veya gamze (spina bifida) bize altta yatan nörolojik bir hastalığı işaret edebilir. Çocuğun düzgün yürüyebilmesi, tendon reflekslerinin normal olması da klinik bulgularda oldukça önemlidir. Hikaye alımında veya fizik muayene sırasında çocuğun hiperaktivitesi ya da dikkat eksikliği de doktorunuz tarafından fark edilebilir.

Genital muayenede özellikle kız çocuklarında sürekli sızan bir idrarın fark edilmesi genital bölgeye veya üretraya (idrar yolu) açılan bir üreteri (idrar borusu) ifade edebilir. Aynı zamanda rektal (makat) değerlendirme kabızlığın durumunu ve pelvik taban kaslarının (rektal kaslar) fonksiyonunun anlaşılmasında değerlidir.

Tanı için istenilen tetkikler:

  • İdrar tahlili ve idrar kültürü: Basit idrar tahlili neredeyse tüm çocuk ürolojisi hastalarında görülmesi gereken bir testtir. İdrarda bakteri, lökosit (savunmadan sorumlu beyaz kan hücresi) veya kanın görülmesi idrar yolu enfeksiyonuna işaret eder.
  • Böbrek ve mesane ultrasonografisi: Ultrasonografi basit ama bir o kadar da bize fazlaca bilgi veren bir görüntüleme yöntemidir. Böbreklerde büyüme (hidronefroz) olup olmadığı, böbreklerde kistik bir yapının varlığı, üreterlerde genişleme olup olmadığı ve mesanenin durumu hakkında bilgi verir. Aynı zamanda ultrasongrafi mesane duvar kalınlığı, mesane hacmi, işeme sonrası mesanede kalan idrar miktarı ve rektum çapı (kalın bağırsağın son bölümü) ölçümlerinde kullanılmaktadır.
  • Kan tahlili: Böbrek ve karaciğer fonksiyonlarının değerlendirilmesi için gerekli görülen durumlarda doktorunuz tarafından istenebilir.
  • 2 günlük işeme çizelgesi: İdrar kaçıran çocukların değerlendirilmesinde olmazsa olmaz testlerden biridir. Doğru bir şekilde doldurulduğu taktirde çocuğun günde kaç defa idrara gittiğini, kaç cc idrar çıkardığın, gündüz idrar kaçırıp kaçırmadığını ve içtiği sıvı cinsi ve miktarını hakkında bilgi verir. Aşağıda verilen işeme çizelgesi formunu indirebilirsiniz. Formun nasıl doldurulacağı hakkındaki detaylı açıklama bilgilerine blog yazımızdan ulaşabilirsiniz.
  • EMG’li üroflowmetri testi ( idrar akış testi): Klinik karar vermede kullanılan uygulaması çok basit ve hızlı sonuç veren bir testtir. Çocuklardan su içip iyice sıkıştıktan sonra pelvik taban kaslarının (makat çevresi kaslar) bulunduğu bölgeye iki adet EMG elektrodu yapıştırılarak, bilgisayara bağlı bir idrar kabına işemesi istenir. Bu test ile işeme şekli, idrar miktarı, işeme hızı, işeme süresi, işeme sırasında pelvik taban kaslarının kasılıp-kasılmadığı ve işeme sonrasında mesane içinde idrar kalıp-kalmadığı hakkında önemli bilgilere ulaşılır. Test oldukça pratik olup, anında test sonucunu vermektedir. İşlem sırasında çocukları rahatsız edecek ve kaygılandıracak herhangi bir ağrılı veya acılı bir durum yoktur.
  • EMG pelvik taban kas ölçümü testi: Aynı zamanda pelvik taban kaslarının gerginliğini ve işlevselliğini değerlendirmek için yüzeyel elektrotlarla EMG ölçümleri yapılmaktadır. Bu yapılan bütün tetkikler normal çıkabilir. Bunlarla birlikte aynı zamanda pelvik taban fizyoterapistlerinin pelvik taban kaslarının fonksiyonunu değerlendirmesi gerekmektedir. Pelvik taban kaslarının fonksiyonu yukarıdaki testlerle anlaşılamaz. Bunun için pelvik tabandaki kaslara manuel veya yüzeyel elektrotlarla yapılan EMG değerlendirilmesi gerekmektedir.
  • Ürodinami: Bu test özellikle tedavimize dirençli veya nörojenik bir sorun düşündüğümüz çocuklardan istenir. Günüdüz ya d agece idrar kaçırma şikayeti ile gelen çocukalrın ncak % 5-10’unda bu teste ihtiyaç duyulur.

Tuğtepe Çocuk Ürolojisi ekibi olarak EMG’ li üroflowmetri testi ve EMG pelvik taban kas ölçümü testini kliniğimize başvuran hastalarımıza rutin olarak muayeneye geldikleri gün yapmaktayız.

Çocuklarda İdrar Kaçırmada Tedavi Yöntemleri

Pelvik taban kaslarınını değerlendirdikten sonra tedavi programını her çocuğa özel planlıyoruz. Yaptığımız tedavide pelvik tabanı ve pelvik tabanla ilişkili bütün kasları ele alıyoruz. Tedavi programımızın içinde;

  • manuel terapi,
  • diyafram solunumu,
  • egzersizler,
  • pelvik taban egzersizleri,
  • biofeedback gibi birçok farklı işlem yer almakta. Anüsün çevresine yapıştırdığımız elektrotlarla çocuğun kasını kullanarak bilgisayar oyunları oynatıyoruz ve tedaviyi daha eğlenceli hale getiriyoruz. Örneğin; bilgisayar ekranında bir uçak yer alıyor. Çocuk pelvik taban kaslarını sıktığı zaman uçak havalanıyor. Gevşek bıraktığı zaman aşağı iniyor. Oyunlarla daha çabuk ve eğlenceli bir şekilde bu kasların aktivitesini öğretmeye çalışıyoruz.

Bu yapılan tedavilerin sonucunda, çocuğun pelvik taban kaslarının fonksiyonunu yeniden kazanmasını sağlıyoruz. Böylelikle doğru işemeyi ve dışkılamayı öğretiyoruz. Fonksiyonunu yeniden kazanan pelvik taban kasları sayesinde çocuklar da gündüz ve gece kuru kalmayı başarıyor.

 

Yayınlanma Tarihi: 18 Ocak 2021
Güncellenme Tarihi: 28 Ocak 2021

Uzmana Sorunuzu Sorun

Lütfen içeriği değerlendirin. Rehberimizden ne derece memnun kaldınız?